Çatı GES başvurusunu kim yapabilir, hazırlık ne gerektirir
Çatı üstüne güneş enerjisi santrali kurmak isteyen bir fabrika, depo, AVM ya da otel, kendi tüketim tesisinin sahibi ya da yetkili kullanıcısı olduğu sürece Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamında başvuru yapabilir. Yönetmelik güneş enerjisine dayalı üretim tesislerinin ancak çatı ve cephe uygulaması olarak kurulabileceğini açıkça söyler; yani başvuru sahibinin elinde bir çatı ya da cephe alanı ve buna karşılık gelen bir elektrik aboneliği olması gerekir.
Başvurudan önce üç şey netleşmeden dilekçe hazırlamanın anlamı yok. Birincisi çatının statik durumu: statik yapı raporu olmayan ya da mevcut yükü kaldırmayan bir çatıya panel monte etmek hem güvenlik hem de sonraki onay aşamalarında sorun çıkarır. İkincisi mevcut abonelik ve bağlantı gücü: tesisin sözleşme gücü, kurulacak üretim tesisinin gücüyle uyumlu olmalı, aksi halde bağlantı anlaşması aşamasında ilave işlem gerekir. Üçüncüsü de geçmiş tüketim verisi: en az bir yıllık fatura ve tüketim profili, hem başvuru formunda hem de sonradan devreye alınacak üretim tesisinin boyutlandırılmasında referans olur. Üretilen fazla enerjinin nasıl değerlendirileceği (saatlik mahsuplaşma) ayrı bir konu; burada asıl mesele başvurunun hangi sırayla, hangi evrakla ve hangi sürede ilerlediği.
Bağlantı başvurusu adım adım
Başvuru, tesisin bağlı olduğu bölgedeki dağıtım şirketine yapılır; İzmir ve Manisa'da bu görev Gediz Elektrik Dağıtım A.Ş. (GDZ) sınırları içinde yürür. Yönetmelik başvurunun elektronik ortamda ilgili şebeke işletmecisine yapılmasını öngörür. Genel akış şöyle işler:
- Başvuru sahibi, dağıtım şirketinin belirlediği başvuru formunu ve istenen ekleri (yetki belgesi, imza sirküleri, tapu ya da kira sözleşmesi gibi mülkiyet veya kullanım belgesi, tek hat şeması) hazırlayıp elektronik başvuru sistemine yükler.
- Dağıtım şirketi evrakı kontrol eder; eksik ya da hatalı belge varsa süreç bu aşamada durur.
- Evrak eksiksizse dağıtım şirketi teknik değerlendirme yapar ve bağlantı görüşünü oluşturur.
- Güneş enerjisi projelerinde ayrıca ilgili teknik değerlendirme süreci işletilir.
- Uygun bulunan başvurular çağrı mektubu almaya hak kazanan listeye girer.
Yönetmelikte bu aşamaların resmi süreleri var: evrak yönünden yapılan kontrol, başvurunun yapıldığı ayı takip eden ayın ilk yirmi günü içinde tamamlanır; bağlantı görüşü ise değerlendirmenin yapıldığı ayı takip eden ayın yirmi günü içinde verilir. Bu süreler dağıtım şirketinin iç işleyişiyle ilgili sabit takvimlerdir, başvuru sahibinin elinde değildir; bu yüzden evrakın ilk seferde eksiksiz gitmesi zaman kazandıran tek değişkendir.
Çağrı mektubu geldikten sonra: bağlantı anlaşması ve proje onayı
Çağrı mektubuna hak kazananların listesi ilan edildikten sonra başvuru sahibinin bir ay içinde çağrı mektubuna başvurması gerekir. Çağrı mektubu tebliğ edildiği andan itibaren de kritik bir süre başlar: yönetmeliğe göre başvuru sahibi, çağrı mektubunun tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde proje onayını aldırıp bağlantı anlaşmasını imzalamakla yükümlü. Proje onayı alındıktan sonra bağlantı anlaşmasının imzalanması için otuz günlük ayrı bir süre işler.
Proje burada devreye giriyor. Elektriksel tek hat şeması, koruma koordinasyonu, kablolama ve trafo bağlantısı gibi teknik detayları içeren proje, ilgili mevzuata uygun şekilde hazırlanıp dağıtım şirketine onaylatılır. Bu aşama, statik hesaptan elektrik projesine kadar mühendislik işinin yoğunlaştığı yerdir; elektrik mühendislik ve proje hizmetimiz tam bu noktada tesis sahibinin işini kolaylaştırmak için devreye giriyor. Proje onayı olmadan bağlantı anlaşması imzalanamaz, bağlantı anlaşması imzalanmadan da kurulum fiilen başlamış olsa bile tesis şebekeye resmi olarak bağlanamaz.
Kurulum, geçici kabul ve devreye alma
Bağlantı anlaşması imzalandıktan sonra üretim tesisinin fiziksel kurulumu yapılır: paneller, inverterler, koruma ekipmanları ve şebeke bağlantı noktası projeye uygun şekilde monte edilir. Kurulumun ardından tesis sahibi, tesisin kabule hazır olduğunu dağıtım şirketine bildirir. Dağıtım şirketi sahada inceleme yapar ve uygunluğu tutanakla onaylar; bu aşama geçici kabul olarak adlandırılır. Yönetmelik, ilgili şebeke işletmecisine ait trafoyu kullanan tesisler için bu kabul sürecine bir yıllık bir üst sınır tanımlar.
Geçici kabul tamamlandıktan sonra tesis enerji vermeye başlayabilir, ancak bir yükümlülük daha kalır: sistem kullanım anlaşmasının işletmeye alma tarihinden itibaren bir ay içinde imzalanması zorunludur. Bu anlaşma imzalanmadan süreç tam olarak kapanmış sayılmaz. Kurulum ve elektrik tesisatı tarafında saha işini yürüten ekip genellikle elektrik taahhüt hizmetimiz kapsamında proje ile kurulumu tek elden takip eder, böylece kabul aşamasında dağıtım şirketinin isteyeceği teknik uygunluk baştan sağlanmış olur.
Süreç en sık nerede tıkanır
Çatı GES başvurularının çoğu teknik bir engelden değil, evrak ya da mülkiyet konusundan tıkanır:
| Tıkanma noktası | Neden sorun olur |
|---|---|
| Eksik ya da hatalı evrak | Dağıtım şirketi bir sonraki değerlendirme döngüsünü bekletir, süreç aya göre kayar |
| Statik rapor eksikliği | Çatının panel yükünü kaldırıp kaldırmadığı belgelenmeden proje onaylanmaz |
| Çatı mülkiyeti ya da kira durumu | Kiracı işletmelerde mülk sahibinin izin ya da onay belgesi olmadan başvuru eksik sayılır |
| Trafo kapasitesi | Mevcut trafo, hem tesisin tüketimini hem üretim tesisinin geri beslemesini kaldırmıyorsa bağlantı görüşü olumsuz çıkabilir ya da ilave yatırım gerekir |
Trafo kapasitesi meselesi özellikle sanayi sitelerinde ve OSB'lerde sık görülür; mevcut trafonun büyütülmesi ya da yeni trafo tesisi gerekiyorsa bu iş ayrı bir mühendislik ve yatırım kalemi haline gelir. Bu noktada trafo ve yüksek gerilim hizmetimiz devreye girip mevcut trafo kapasitesinin üretim tesisiyle birlikte yeniden değerlendirilmesini sağlar.
Bir diğer sık görülen gecikme nedeni, birden fazla üretim türünün (güneş, rüzgar, biyokütle gibi) aynı yönetmelik içinde farklı teknik değerlendirme süreçlerine tabi olmasından kaynaklanan karışıklık. Güneş enerjisi projelerinde ilgili teknik değerlendirme, başvurunun içeriğine göre ayrı bir aşama olarak işler ve bu aşama atlanırsa ya da eksik bilgiyle geçilirse proje onayı aşamasında geri dönüş yapılır. Başvuru sahibinin elindeki tek hat şeması, kapasite hesabı ve mevcut abonelik bilgisinin baştan tutarlı olması, bu geri dönüşlerin önüne geçen en pratik önlem.
Sık sorulanlar
Başvuru kime yapılır? Tesisin bağlı olduğu bölgedeki dağıtım şirketine; İzmir ve Manisa'da bu Gediz Elektrik Dağıtım A.Ş.
Çağrı mektubu almak bağlantının garanti olduğu anlamına mı gelir? Hayır, çağrı mektubu sonrasında proje onayı ve bağlantı anlaşması aşamaları geçilmeden tesis şebekeye bağlanamaz.
Süreç ne kadar sürer? Yönetmelikte her aşama için tanımlı süreler var (evrak kontrolü, bağlantı görüşü, çağrı mektubu sonrası bağlantı anlaşması gibi), ama toplam süre başvurunun eksiksizliğine ve dağıtım şirketinin değerlendirme takvimine göre değişir.
Kiracı olduğumuz bir binada başvuru yapabilir miyiz? Çatı ya da cephe üzerinde tasarruf ya da kullanım hakkını gösteren bir belge (mülk sahibinin onayı, kira sözleşmesi gibi) başvuruya eklenmesi gerekir.
Sonraki adım
Çatı GES başvurusunun her aşaması, bir öncekinin evrakının eksiksiz ve zamanında tamamlanmasına bağlı; tek bir eksik belge süreci aylarca geriye atabilir. Tesisinizin statik durumunu, mevcut bağlantı gücünü ve trafo kapasitesini keşif aşamasında birlikte değerlendirmek, başvuru öncesinde en çok zaman kazandıran adım. GES ve güneş enerjisi hizmetimiz kapsamında başvuru öncesi keşiften proje onayına, kurulumdan geçici kabule kadar süreci uçtan uca takip ediyoruz; tesisinizin çatı GES başvurusuna hazır olup olmadığını görüşmek için bize ulaşabilirsiniz.
