Elektrik işletme sorumlusu nedir, neden isteniyor?
Elektrik işletme sorumlusu, orta gerilim (OG) kademesinden enerji alan ve kendi trafo merkezi bulunan bir tesiste can ve mal güvenliği bakımından teknik konulardan sorumlu tutulan elektrik mühendisi ya da yetkili teknik personeldir. Bu görev bir tercih değil, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin getirdiği bir yükümlülüktür ve dağıtım şirketleri bu yükümlülüğü sahada aramaya devam ediyor.
Uygulamada fabrika müdürleri ve bakım şefleri bu görevi sıkça "trafom var, o yüzden birine imza attırmam gerekiyor" şeklinde basitleştiriyor; oysa iş yalnızca imzadan ibaret değil, düzenli ölçüm, kontrol ve acil müdahale sorumluluğu da bu görevin parçası. Tesis işletmeye alındıktan sonra da sürüyor, tek seferlik bir evrak işi değil; trafo merkezi çalıştığı sürece görev de devam ediyor.
Hangi tesisler kapsama giriyor?
Kapsam gücüne değil bağlantı şekline bakıyor. Orta gerilimden beslenen ve kendi trafosu olan bir tesis, trafonun gücü küçük olsa bile bu yükümlülüğün dışında kalmıyor. İzmir ve Manisa'daki OSB'lerde en sık karşılaşılan tesis tipleri şöyle:
| Tesis tipi | Kapsam durumu |
|---|---|
| Kendi OG trafosu olan fabrika/üretim tesisi | Kapsamda |
| OSB içinde OG hattından beslenen işletme | Kapsamda |
| Soğuk hava deposu, lojistik merkezi gibi yüksek güçlü tesis | Kapsamda |
| Hastane, AVM gibi kesintisiz enerji ihtiyacı olan bina | Kapsamda |
| Sayaçtan doğrudan alçak gerilimle (AG) beslenen küçük işyeri | Genellikle kapsam dışı |
Yeni kurulan bir elektrik taahhüt projesinde trafo devreye alınırken işletme sorumlusu ataması da süreç evrakının bir parçası oluyor; geçici kabulden önce bu atamanın yapılmış olması bekleniyor. Devraldığınız ya da yıllardır çalışan bir tesiste bu atama hiç yapılmamışsa da durum aynı: geçmişte atlanmış olması yükümlülüğü ortadan kaldırmıyor, ilk denetimde ya da arıza sonrası yapılan incelemede gündeme geliyor ve o noktada geriye dönük bir eksiklik olarak kayda geçiyor.
Yasal dayanak: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
Yükümlülüğün dayanağı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın yayınladığı Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'dir. Yönetmeliğin işletme sorumluluğuna ilişkin hükmü, yüksek gerilimli kuvvetli akım tesislerinde can ve mal güvenliği bakımından teknik konulardan sorumlu bir elektrik mühendisinin bulundurulmasını şart koşuyor. Tesisin bağlantı gücüne ve gerilim kademesine göre değişen tam kapsam sınırları için bağlı bulunduğunuz dağıtım şirketinin talebine ve yönetmeliğin güncel metnine bakmak en sağlıklısı; bu yazı genel çerçeveyi anlatıyor, tesise özel durumu keşif belirliyor.
Görevin idari tarafında Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) da yer alıyor: işletme sorumluluğu genellikle EMO'ya kayıtlı bir sözleşmeyle belgeleniyor ve bu sözleşme yıllık olarak yenileniyor. Dağıtım şirketi, tesisin bağlantı dosyasında güncel bir işletme sorumlusu sözleşmesi aramıyorsa bile denetim ya da arıza sonrası incelemede bu evrakı isteyebiliyor.
İşletme sorumluluğu ile bakım sözleşmesi aynı şey değil
Bu iki kavram sahada sık karıştırılıyor. Genel elektrik bakım sözleşmesi, trafonun ve panoların çalışır durumda tutulmasını, arıza giderilmesini ve periyodik testleri kapsayan ticari bir hizmettir. İşletme sorumluluğu ise bunun ötesinde, tesisin dağıtım şirketine ve mevzuata karşı teknik olarak temsil edildiği idari bir görevdir. Aynı firma her ikisini birden üstlenebilir, ama biri diğerinin yerine geçmiyor: bakım sözleşmeniz olsa bile atanmış bir işletme sorumlunuz yoksa yükümlülük yerine getirilmiş sayılmıyor.
İşletme sorumlusunun görevleri
İşletme sorumlusu tek seferlik bir imza değil, süregelen bir teknik takip görevi üstleniyor:
- Trafo merkezinde periyodik ölçüm ve kontrolleri planlamak (topraklama, izolasyon, termal kamera taraması gibi; bu ölçümlerin sıklığı için trafo periyodik bakımı yazımıza bakılabilir)
- Ölçüm ve kontrol sonuçlarını teknik rapor haline getirip işletmeye sunmak
- Arıza ve acil durumlarda ilk teknik muhatap olmak
- Dağıtım şirketiyle teknik yazışma ve bildirimleri takip etmek
- Tesiste yapılacak elektriksel değişiklik ya da kapasite artırımlarında teknik görüş vermek
Bu görev işletmede kadrolu bir elektrik mühendisi tarafından yürütülebileceği gibi, dışarıdan sözleşmeli bir trafo ve yüksek gerilim hizmeti kapsamında da alınabiliyor; küçük ve orta ölçekli tesislerde ikinci yöntem daha sık tercih ediliyor çünkü tam zamanlı istihdam maliyetini gerektirmiyor ve ölçüm ekipmanı, personel eğitimi gibi yatırımları hizmet veren firma üstleniyor.
Çatı GES'i olan tesislerde durum değişir mi?
Çatısına güneş enerjisi santrali kuran bir tesis için işletme sorumluluğu ortadan kalkmıyor, tam tersine genişleyebiliyor. GES'in şebekeyle bağlantı noktası da aynı trafo merkezinden geçtiği için, işletme sorumlusunun görev alanına GES'in şebeke tarafı bağlantısı da giriyor. GES ve güneş enerjisi yatırımı planlayan bir tesis, projeyi trafo ve işletme sorumluluğu tarafıyla birlikte ele almalı; iki konuyu ayrı ayrı yürütmek koordinasyon kaybına yol açabiliyor.
İşletme sorumlusu olmadan çalışmanın riskleri
Atanmış bir işletme sorumlusu olmadan çalışmak birkaç başlıkta sorun doğuruyor:
- Dağıtım şirketi denetimlerinde eksiklik olarak işaretlenir, tekrarlayan uyarılarda enerji kesintisi riski doğar
- İş kazası ya da arıza durumunda sorumluluk zinciri belirsizleşir, bu da hem hukuki hem sigorta tarafında işletmeyi zor duruma sokar
- Sigorta poliçelerinin ve iş güvenliği denetimlerinin istediği evrak listesinde eksik çıkar
- Trafo arızasına erken müdahale edecek tanımlı bir teknik muhatap olmadığı için üretim duruş süresi uzar
- Periyodik ölçümler düzenli yapılmadığı için küçük bir arıza büyüyene kadar fark edilmeyebilir
Sık sorulanlar
OG trafom küçük güçlü, yine de gerekli mi? Evet, kapsam güce değil bağlantı tipine bakıyor; OG'den besleniyor ve kendi trafonuz varsa işletme sorumlusu ataması bekleniyor.
İşletme sorumlusu kendi personelimiz olabilir mi? Evet, yeterli teknik yetkinlikte bir elektrik mühendisi ya da yetkili personel kadroda varsa bu görevi üstlenebilir; yoksa hizmet sözleşmesiyle dışarıdan karşılanabilir.
Bakım sözleşmemiz var, ayrıca işletme sorumlusu mu lazım? Evet, bakım sözleşmesi ekipmanın çalışır tutulmasını kapsıyor, işletme sorumluluğu ise ayrı bir idari temsil görevi; ikisi birbirinin yerini tutmuyor.
Ölçüm ve kontrol sıklığı ne kadar? Tesisin trafo tipine ve kullanım yoğunluğuna göre değişir, keşif sırasında netleşir.
Yeni kurulacak ya da devraldığınız bir trafo merkezinde işletme sorumluluğu sürecini nereden başlatacağınızı netleştirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz; mevcut tesisatı yerinde inceleyip kapsam durumunuzu ve gerekli evrakı birlikte çıkarırız.
