Yeni kurulan ya da genişleyen bir fabrikada elektrik tesisatı, tek bir montaj işi değil birbirine bağlı aşamalardan oluşan bir süreçtir. Keşiften kesin kabule kadar her adım bir sonrakini şartlandırır. Bu yazıda fabrika elektrik tesisatının hangi aşamalardan geçtiğini ve her aşamada nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Keşif ve ihtiyaç analizi
Süreç, üretim hattının güç ihtiyacını, kurulu makine sayısını ve bina yerleşimini yerinde inceleyen bir keşifle başlar. Bu aşamada toplam kurulu güç, eş zamanlılık faktörü, gerilim seviyesi (alçak gerilim mi yoksa orta gerilim bağlantısı mı gerektiği) ve bina içi kablo güzergahları belirlenir. Fabrikanın ileride büyüme planı varsa pano ve trafo kapasitesi bu ihtimal göz önünde bulundurularak hesaplanır; sonradan pano değişimi yapmak baştan pay bırakmaktan çok daha maliyetli ve zaman kaybettirici olur.
Keşfe genellikle tesis yetkilisi, üretim veya bakım sorumlusu ve varsa yeni kurulacak makinelerin teknik şartnamesini bilen kişi birlikte katılır; makine tedarikçisinin verdiği güç ve bağlantı değerleri projeye doğrudan girdi olur. Mevcut bir binada genişleme yapılıyorsa keşif ayrıca eski tesisatın durumunu da kapsar: kablo yaşı, pano kapasitesi ve topraklama sisteminin yeni yükü kaldırıp kaldıramayacağı bu aşamada netleşir. Sıfırdan bir bina için keşif daha çok mimari plan ve üretim akışına göre şekillenir.
Keşif aşamasında ayrıca bağlı bulunulan dağıtım şirketinin o bölgedeki şebeke kapasitesi de sorgulanır. Talep edilen güç şebekenin mevcut kapasitesini aşıyorsa trafo yatırımı ya da hat güçlendirmesi gündeme gelebilir; bu da projeye ve takvime baştan yansıtılması gereken bir kalemdir.
Proje aşaması: çizim, hesap ve onay
Keşifte toplanan veriler tek hat şeması, kuvvetli akım tesisat projesi, yerleşim planı ve gerekiyorsa aydınlatma ile topraklama projesine dönüşür. Projeler Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği'ne göre hazırlanır ve tesisin türüne, kapasitesine göre TEDAŞ Genel Müdürlüğü veya ilgili bölge koordinatörlüğünün onayından geçer. Onaysız başlayan bir montaj işi hem yasal hem pratik bir risktir: kabul aşamasında proje uyumsuzluğu çıkarsa yapılan iş kısmen sökülüp yeniden yapılmak zorunda kalabilir.
Bu aşamada malzeme listesi de netleşir: kablo kesitleri, pano tipi, kesici ve röle koordinasyonu, kompanzasyon ihtiyacı varsa panonun büyüklüğü. Fabrikanın sektörüne göre, örneğin çok sayıda motor çalıştıran bir tesiste güç faktörü düzeltmesi projeye baştan dahil edilir; sonradan eklemek hem daha zahmetli hem daha maliyetlidir. Onay süresi tesisin büyüklüğüne ve başvurunun eksiksiz hazırlanmasına göre değişir; eksik veya hatalı hesap raporu, dosyanın bir tur daha incelemeye dönmesine ve takvimin uzamasına yol açan en sık nedendir.
Karmaşık tesislerde bu hesaplamalar için ayrı bir mühendislik desteği almak, saha başladıktan sonra proje revizyonu çıkma riskini azaltır; elektrik mühendislik ve proje hizmetimiz bu aşamada keşiften onaya kadar destek verir.
Malzeme seçimi ve tedarik
Onaylı projeye göre malzeme tedariki başlar. Kablo, pano, kesici, gerekiyorsa trafo ve aydınlatma armatürleri TSE ya da IEC standartlarına uygun ürünlerden seçilir. Bu aşamada iki durum sık karıştırılır: fiyatı düşük ama yükü kaldıramayan kablo kesiti ve kısa vadede ucuz ama arıza sıklığı yüksek pano ekipmanı. İkisi de işletmeye geçtikten sonra ayrı bir maliyet çıkarır; tedarik kararı yalnızca fiyata göre verilmemelidir.
Bazı kalemlerin teslim süresi diğerlerinden uzundur ve bu, montaj takviminin başında planlanmazsa gecikmeye dönüşür:
| Malzeme kalemi | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|
| Kablo | Kesit, yalıtım sınıfı ve yangına dayanım gereksinimi |
| Dağıtım panosu | Kesici ve röle koordinasyonu, gelecekteki yük payı |
| Trafo (gerekiyorsa) | Teslim süresi uzun olabilir, projeyle eş zamanlı sipariş edilmeli |
| Kompanzasyon ekipmanı | Tesisin motor yüküne göre kademe ve kapasite seçimi |
| Aydınlatma armatürü | Üretim alanının aydınlatma sınıfına uygunluk |
Montaj ve saha uygulaması
Montaj, kaba inşaat ile eş zamanlı ya da bina tamamlandıktan sonra başlayabilir; hangisi seçilirse seçilsin kablo güzergahları ve pano yerleri projeyle birebir örtüşmelidir. Bu aşamada yetkili personel altında çalışılması zorunludur: alçak gerilim tesisatı dahi olsa fabrika ortamında yüksek akımlı hatlarla çalışmak risklidir ve iş güvenliği mevzuatına tabidir. İnşaat ekibiyle koordinasyon da bu aşamanın bir parçasıdır; kablo kanalı ve pano odası gibi kalemlerin inşaat takvimiyle çakışmaması saha ilerleyişini hızlandırır.
Montaj sırasında yapılan tipik işler şunlardır:
- Ana dağıtım panosu ve tali panoların yerleşimi
- Kablo güzergahlarının çekilmesi ve etiketlenmesi
- Topraklama sisteminin tesisi
- Aydınlatma ve priz hatlarının döşenmesi
- Varsa kompanzasyon panosunun devreye hazır hale getirilmesi
Fabrikanızda yangın algılama, kamera ya da yapısal kablolama gibi ek sistemler planlanıyorsa bunlar montaj aşamasında ana tesisatla birlikte ele alınmalıdır; zayıf akım sistemlerimiz bu kalemleri kapsıyor. Montaj bittiğinde saha projeyle karşılaştırılarak bir iç kontrolden geçirilir; topraklama direnci, yalıtım direnci ve süreklilik ölçümleri bu aşamada alınıp tutanağa geçirilir. Bu ölçümler yalnızca formalite değildir, kabul aşamasında istenen belgelerin temelini oluşturur.
Geçici kabul ve kesin kabul
Montaj tamamlandığında tesis, TEDAŞ'ın Elektrik Tesisleri Kabul Yönetmeliği'nde tanımlanan geçici kabul sürecine girer. Geçici kabulün yapılabilmesi için tesisin onaylı proje, yürürlükteki mevzuat ve tesis sözleşmesine tam uygun şekilde tamamlanmış olması ve bunun bir tutanakla belirlenmesi gerekir. Kabul kurulu, önceden bildirilen bir tarihte sahada toplanır ve tesisi bu kritere göre inceler; montaj sırasında alınan ölçüm tutanakları ve onaylı proje bu toplantıda birlikte sunulur.
Geçici kabulden sonra tesis işletmeye alınır. Kesin kabul ise geçici kabul tarihinden itibaren en az bir, en fazla iki yıl içinde yapılır; tesisin kesin kabule girebilmesi için en az bir yıl fiilen işletme koşullarında çalışmış olması şarttır. Bu iki aşama arasındaki süre, fabrika işletmecisinin arızasız kayıt tutması ve gerekli periyodik bakımları aksatmaması gereken bir dönemdir; bu dönemde yaşanan arızalar ve yapılan müdahaleler kayıt altında tutulmalıdır, çünkü kesin kabul kurulu bu geçmişi de değerlendirir.
Sık sorulanlar
Fabrika elektrik tesisatı ne kadar sürer? Süre fabrikanın büyüklüğüne, gerilim seviyesine ve proje onay sürecinin ne kadar hızlı ilerlediğine göre değişir; net süre keşif sonrası netleşir.
Mevcut bir fabrikada kapasite artışı için tesisat baştan mı yapılır? Genellikle hayır; mevcut pano ve trafo kapasitesi yeterliyse yalnızca ilave hat ve pano çalışması yapılır, yetersizse trafo veya pano büyütme projesi hazırlanır.
Geçici kabul olmadan fabrika üretime başlayabilir mi? Elektrik tesisinin mevzuata uygunluğu geçici kabulle belgelenir; bu adım atlanmadan tesisin resmi olarak işletmeye alınması mümkün değildir.
Proje onayı ile montaja başlama arasında ne kadar süre olur? Onaylı proje elinize geçtikten sonra malzeme tedarik süresi devreye girer; özellikle trafo gibi özel imalat gerektiren kalemler siparişe göre planlanmalıdır.
Fabrika elektrik tesisatınızı keşiften kesin kabule kadar tek elden yürütmek, proje ile saha arasındaki uyumsuzluk riskini azaltır. Elektrik taahhüt hizmetimiz süreci uçtan uca kapsıyor; elektrik taahhüt işinin kapsamını daha ayrıntılı görmek isterseniz elektrik taahhüt nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
Sonraki adım: Fabrikanızın elektrik tesisatı için keşif talep etmek ya da mevcut bir projeyi değerlendirmemizi istemek üzere iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
